लावणीच्या रंगमंचावरचा दमदार आवाज कायमचा थांबला; शकुंतला नगरकर यांचे निधन

 मुंबई : महाराष्ट्राच्या लोककलेच्या क्षेत्रातून एक दुःखद बातमी समोर आली आहे. ज्येष्ठ लावणी कलावंत आणि लावणीसम्राज्ञी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या शकुंतला नगरकर यांचे 22 सप्टेंबर 2026 रोजी वयाच्या 66व्या वर्षी निधन झाले. गेल्या काही काळापासून त्या कर्करोगाशी झुंज देत होत्या. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राच्या लावणी आणि लोककला क्षेत्रात शोक व्यक्त केला जात आहे. 

शकुंतला नगरकर यांनी आपल्या आयुष्यातील अनेक दशकं लावणी कलेला दिली. पारंपरिक लावणीच्या सादरीकरणासोबतच अभिनय, भावभावना आणि प्रभावी अदाकारी यामुळे त्यांची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली होती. त्यांच्या कलाप्रवासामुळे लावणी केवळ पारंपरिक फडापुरती मर्यादित न राहता नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याच्या प्रयत्नांना हातभार लागला. 

आईकडून मिळाला लावणीचा वारसा

शकुंतला नगरकर यांचा जन्म 1960 मध्ये तत्कालीन अहमदनगर आणि सध्याच्या अहिल्यानगर जिल्ह्यातील शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांची आई छबूबाई नगरकर या स्वतः लावणी नृत्यांगना होत्या. त्यामुळे लावणीची कला त्यांना घरातूनच मिळाली.

लहानपणापासूनच नृत्याची आवड असलेल्या शकुंतला नगरकर यांनी विविध बालनृत्य स्पर्धांमध्ये सहभाग घेतला. वयाच्या अवघ्या 12व्या वर्षी त्यांनी कलाक्षेत्रात प्रवेश केला. पुढे त्यांच्या आईने त्यांना लावणीसोबत नृत्याचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी कथक गुरु गोविंदराव निकम यांच्याकडे पाठवले. 

हनुमान थिएटरपासून सुरू झालेला महत्त्वाचा प्रवास

शकुंतला नगरकर यांच्या लावणी कारकिर्दीला 1974 मध्ये मुंबईतील लालबागच्या हनुमान थिएटरमधून महत्त्वाचे वळण मिळाले. पुढील अनेक दशकांमध्ये त्यांच्या दमदार आवाजाने आणि सादरीकरणाच्या शैलीने रसिकांचे लक्ष वेधून घेतले.

त्यांच्या सादरीकरणात पारंपरिक लावणीसोबत अभिनय, नृत्य, नखरा आणि भावभावनांचा प्रभावी वापर दिसून येत असे. याच वैशिष्ट्यांमुळे त्यांनी लावणी क्षेत्रात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. 

पारंपरिक लावणीसोबत आधुनिक प्रयोग

लावणीची पारंपरिक ओळख जपत शकुंतला नगरकर यांनी या कलेला आधुनिक सादरीकरणाची जोड देण्याचे प्रयोगही केले. ‘लावणी के रंग’ आणि ‘लव्ह अँड लावणी’ यांसारख्या कार्यक्रमांमधून त्यांनी लावणी नव्या प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रयत्न केला.

2026 मध्येही त्यांच्या कलेचा गौरव आणि वारसा अधोरेखित होत होता. ऑगस्ट 2026 मध्ये मुंबईतील पृथ्वी थिएटर येथे त्यांच्या कलेला समर्पित लावणी महोत्सव आयोजित करण्यात आला होता. या कार्यक्रमात त्यांच्या दीर्घ कलाप्रवासाचा आणि लावणीतील योगदानाचा गौरव करण्यात आला होता. 

संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरव

शकुंतला नगरकर यांच्या दीर्घ कलासाधनेची दखल राष्ट्रीय पातळीवरही घेण्यात आली. त्यांना 2009 मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरवण्यात आले होते. याशिवाय महाराष्ट्रातील विविध सांस्कृतिक सन्मानांनीही त्यांचा गौरव करण्यात आला होता. 

त्यांच्या सन्मानांमध्ये राज्य सरकारचा शाहीर पठ्ठे बापूराव पुरस्कार आणि नाट्य गौरव पुरस्कार यांचा समावेश असल्याचे वृत्त आहे. 

पाच दशकांहून अधिक काळ लावणीची साधना

शकुंतला नगरकर यांचा कलाप्रवास हा केवळ रंगमंचावरील सादरीकरणापुरता मर्यादित नव्हता. त्यांनी लावणी या लोककलेची परंपरा जपतानाच तिच्या सादरीकरणात नवे प्रयोग केले.

2025 मध्ये लावणीवरील एका कार्यक्रमादरम्यान त्यांनी आपल्या दीर्घ कलाप्रवासातील अनुभव सांगितले होते. त्यावेळी लावणीमध्ये शृंगार आणि अभिनयाला महत्त्व असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले होते. त्यांच्या कारकिर्दीत संघर्षही होते, मात्र त्या कलेशी जोडलेल्या राहिल्या. 

महाराष्ट्राच्या लोककला विश्वात पोकळी

शकुंतला नगरकर यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राच्या लोककला विश्वातील एका प्रदीर्घ कलाप्रवासाचा शेवट झाला आहे. पाच दशकांहून अधिक काळ लावणीशी जोडलेल्या राहिलेल्या या कलावंताने पारंपरिक लोककलेला आपली स्वतंत्र शैली दिली.

त्यांच्या निधनाची बातमी समोर आल्यानंतर लावणी, तमाशा आणि लोककला क्षेत्रातून शोक व्यक्त केला जात आहे. त्यांच्या कलेचा वारसा आणि त्यांनी केलेले प्रयोग पुढील पिढीसाठी संदर्भ ठरणार आहेत.